Yayında Olan Eserlerim

22 Kasım 2017 Çarşamba

Bir Çanta dolusu Parayı Hediye Eden Adam, Ali Coşkun


Bir Çanta Dolusu Parayı Hediye Eden Adam
Onu ilk kez Almanya’nın Osnabrück şehrinde bir otobüs durağında elindeki Hürriyet gazetesini okurken görmüştüm. Ne temiz bir yüzü var diye bir duygu geçti içimden. Bir süre sonra tanıştığımızda ilk duygularımın ne ölçüde yerinde olduğunu anladım.
Sanki başka çağda başka topraklarda yaşıyordu. 1987 yılı ekiminde has­tanede yattığı günlerde bir deyiş yazmıştı. Dünya üzerine özlemlerini dile getiren yaşam anla­yı­şını yansıtan bu deyişini bana verdi. O sıralarda hazırlamaya başladığı Ozanlar Ocağı kitabıma aldım bu deyişini. Sonra 2004 yılında kendisi bir şiir kitabı çıkardı: Destegül.
Kitabın önsözünde yaşamını şöyle anlatıyordu:
“Sivasın Hafik kazasının eski ismi Heze (Bayramtepe) köyünde 1938 Temmuz ayında dünyaya gelmişim. Annem Desdemen, yayla mevsimi, yaylada doğum yapmış. Doğumumdan üç gün önce bir gariplik yaşamış annem. Yağ toplayıcı (biz buna hakullahçı deriz) olan bir piri fani bir insan Babaannem Fatma’nın evine gelmiş.  Sırtını üç kez sıvazlayarak bir oğlun olacak ayağının altında mavi bir ben olacak adını Ali koy ve değiştirme” demiş. “
Böyle başlıyor Ali Coşkun yaşamöyküsünü anlatmaya.
Doğanşar ilkokulunu dışarıdan bi­tirip ilkokul diploması almasını, 1966 yılında köyü bırakıp gurbette ekmek aramasını, üç yıl İstanbul'da kaldıktan sonra 1971’de Almanya'ya gelip Osnabrück'te çalışmaya başlamasını öykülüyor.
Ben kendisini tanıdığımda on beş yılı aşkın süredir Osnabrück’te çalışıyordu.
Eski çağlarda, eski değer­lerle iç içeydi. Yaşamı üzerine anlatılanlar ilginçti.
Bir gün büyük Alman alışveriş merkezlerinden birine gitmişti. Giysilerin altında içi Alman Markı dolu bir çanta buldu. Çantanın ağzını ka­payıp götürdü, tezgahtar kıza teslim etti. Oysa Almanya'da bu tür teslimler, resmi tutanak­la imzalı yapılırdı. Ve bir yıl içinde, teslim edilen malın sa­hibi çıkmazsa, buluntu mal bulanın olurdu. Bir saat sonra ar­kadaşlarına durumu anlattı. Arkadaşları mağazaya vardık­larında ne tezgahtardan, ne de çantadan iz vardı. Ali Coşkun, bir diplomat çanta dolusu çalıntı parayı birisine hediye etmişti.
Buna benzer bir iki olayda da aynı saflığı yaptı. Sanki Tanrı Ali Coşkun'a oyun oynuyor, onun saflığını deniyordu. Eşi Yayla felçliydi ve ancak koltuk değneği ile yürüyebiliyordu. Hiç yüksünmeden evin bütün işlerini kendi yapıyor, temiz gülücük­lü yüzüyle çocuklarını bü­yütüyor, yaşamın zorluklarını göğüslüyordu.
Yaşamında tanıdığım en temiz insanlardan biri olarak belleğime kazındı. Hiçbir zaman ondan kopamadım. Almanya ve Avrupa’dan ayrıldıktan sonra da bağlantım sürüyordu. Sürekli arıyordum.
Önce eşinin öldüğünü öğrendim. Sonra bir gün de onun telefonu sustu. Artık yaşamıyordu. Destegül kitabının önsözünde ikinci bir kitapta yakınlarıyla ilgili anılarını yazacağını söylüyordu. O kitabını yazamadan göçüp gitmişti dünyadan.

Tanrım eğer beni benden sorarsan
Sormaya ne hacet sevdiğim varken
Türlü insanların atası birdir
Ne gerek var ayrıcalık olmaya

Düşmanlık nedir ki dostluk var iken
Kötülük nedir ki iyilik var iken
Haram yere yarar helal var iken
Ne gerek var yılan olup sokmaya

Yaratan dünyayı bahşetmemiş mi
Aslımız neslimiz adem değil mi
Yaşamanın sonu ölüm değil mi
Ne gerek var ikiliği sokmaya

Barış olsa yaşasak özgür dünyada
Aç bulunmaz sevgi varsa orada
Sevgiyi bilenler erir murada
Ne gerek var kinli kibir tutmaya

Sırtlardan atalım vebali yükü
Kendinden sorumlu herkesin dini
Hem acı hem tatlı insanın dili
Ne gerek var insanları bozmaya

Sınırlar kalksa da yok olsa yokluk
Din dil gözetmeden hep olsak birlik
Her yerde görülür şad ile şenlik

Coşkun görmez bu günleri görmeyi

13 Kasım 2017 Pazartesi

10. KIBATEK Şöleninden Esintiler

Onuncu yılını kutlayan, Kıbatek örgütü pek tanınmıyor. Genel anlamda Türk dil ve kültürünü araştıran bir kurum KIBATEK. Adı bir kısaltmaya dayanıyor. Kıbrıs, Balkanlar ve Avrasya Türk kültürünü araştırma örgütü adının kısaltması. On yıl önce Kıbrıs Türk Cumhuriyeti eğitim bakan yardımcısı İsmail Bozkurt ile folklor araştırmacısı, yazar Metin Turan kurmuş. Aralıksız her yıl bir ülkede gerçekleştirdiği etkinliklerle günümüze gelmiş. 2004 yılı etkinliğini, Romanya'nın başkenti Bükreş’te gerçekleştirdi. 26-30 Nisan günlerine sığan toplantı yoğun izlencesi ve titiz bilimsel bildirileri ile kültür tarihimizde iz bırakan etkinliklerden biri oldu.
Azerbaycan’dan, Macaristan'a, Kırım'dan Kıbrıs'a, Türkiye'den Belçika'ya pek çok bilimadamı, şair ve yazarın katıldığı konukları, Romanya Türk Tatar Müslümanları, tarihsel Türk konukseverliği ile kucakladı. Bu yılkı toplantının ev sahipliğini, Romanya Tatarları üstlenmişti. Kıyasettin Uteu, Kıbatekin Romanya temsilcisi olarak, sorumluydu. Romanya parlamentosundaki Türk milletvekili Necat SALİ ve Tatar örgütlerinin desteği ile konuklar ile soydaşlar arasında canlı bağlantılar kuruldu.
Üç gün süren bilimsel konuşmaları, Tatar Türkleri yoğun ilgiyle izledi. En az otuz bildiri sunuldu. Daha sonra Köstence'de yapılan şiir akşamında ise Türk soylu halkların şiirlerinden örnekler sunuldu.
Sempozyum bildirileri ayrı bir değerlendirme konusu. Yakından yayınlanacak bu bildirileri ben bir yana bırakacağım. 'Yediğin içtiğin senin olsun, ne gördüğünü bize anlat' atasözüne uyarak, Romanya izlenimlerimi yazacağım.
Romanya ve Romanya Türkleri ülkemizde pek bilinmez. Osmanlı Devletinden koptuktan sonra, Romanya ile Türkler arasında keskin ilişkiler yaşanmamış. Genellikle pek bilinmez Romanya. Oysa çok yönden ilgi çekici bir ülke. Her şeyden önce geçmişin eski döneminden beri Türklerin uğrak yeri olmasıyla, belli bir Türk azınlığın hemen her dönemde Romanya topraklarında yaşamasıyla, Türkiye'ye hem yakın, hem uzak bir ülke. İstanbul-Bükreş arasının bir saatlik bir uçak yolu uzaklığında olması, birden şaşırdı beni. Yıllardır, gidemediğim, ülke benim bilincimde Çin kadar uzaktı. Oysa zaman zaman bizim balıkçıların kıyı sularına girip yakalandıkları bir ülke.
Komünist dönemde Türk azınlığa en çok hoşgörü gösteren ülkelerden biri. Şimdilere ise bu daha fazla.
26 Nisan 2004
Bükreş'teyiz. Saat 10.10. Güneşli, ılık bir hava. hava alanı önünde sigara tüttürüyorum. Bükreş havaalanında yoğun hava trafiği yok. Toplantıya katılacak arkadaşlar bir bir gümrüğü geçip dışarı çıkıyorlar. Tatar dostlar bizi bekliyorlar. Otobüse binip şehri bolu boyunca geçip Capitol otele geliyoruz. Çantalar otele yerleşiyor ve yeniden bir yolculuk başlıyor. Romanya Türk tatar Birliği evine geçiyoruz. Koca bir bir salon içinde, gıri boyalı eski bir yapı. Ev sahipleri, bahçede toplanmışlar, konukları bekliyorlar. Roman'ya da 35-40 bin arasında Tatar var. Bu dernek Tatar derneği. Bahçede oturanlar arasında tanıdık bir ad var. Bu Dış İşleri bakanı Abdullah Gül'ün kardeşi.İş bağlantısı için Bükreş'e gelmiş.
Biraz sonra iç salona geçip Tatar bayanların yaptığı yemeklerle donanmış, açık sofradan yemekler seçeceğiz. Tatar böreği ve öbür soğuk yemekler, salatalar. Yemek sonrasında içeridekiler kandilerine tanıtacak. Birinci günün karşılama izlencesi böylece sona eriyor.

27 Nisan
Yorgun günün mutlu akşamında yazıyorum. Dolu dolu bildiriler sunuludu. İkinci sırada benim bildirimin yer alıyordu. "Türk Edebiyatında Evrrensellik". Kısa bir zaman dilimde özetliyorum. Ardından Konuşan Kurtuluş Kayalı'nın bildirisi, bemim bildiri ile kimileyin örtüşen, kimileyin çatışan bir içerikte. Genelge ikimizin bildiri bir bütünlük sunuyor. Üçüncü bidiri Cengiz Ertem'in bildirsi "Modernizm Çevresinde Türk Romanı " başlıklı. İlgi çekici bir değerlendirme. Zaliha Güneş: Peyami Safa'nın Attila Romanındaki gerçek kişileri değerlendiriyor.

28 Nisan
16.30'da Çauseşku'nun sarayında, yazmayı ve yaşamayı sürdürüyorum.  Türk, milletvekili Necat Sali'nin desteği ile sarayın kapıları bize açıldı. Çausesku'nun saray olarak düşünüp yaptırdığı dev oylumdaki yapı günümüzde Romanya parlamento'su. Dünya'da Pentagondan sonra ikinci sırada en büyük devlet evi. Bize izin verilen, zemin ve birinci katın tümünü gezdik. Tüm yapı üçü altta olmak üzere 13 kattan oluşuyor.
Öğle yemeğini, bu dev sarayda, Çauseskunun kabul odasında yedik. Yine Tatar dostların ev yemekleri. Kabul salonunda Çauşeskunun giriş kapısı bilinçli olarak küçük yapılmış. Kısa boylu küçük cüsseli olduğu için, televizyon çekimlerinde, öbür kapılarda olduğu gibi dev kapıda küçücük görünmek istememiş. Şu an, sarayın bilardo salonunda notlar alıyorum. Hemen yandaki salonda bildiriler sunuluyor. Bükreş'in büyük bir bölümü sil baştan, yeniden yapılmış. Çauşenku, kentin % 30'unun yıkılmasını buyurmuş. Kentin bu bölümü tümden boşaltılıp yerle bir edilmiş. 1984-85 yıllarında yıkımına başlanıp Çauşesku'dan sonra bitirilen, yeni Bükreş'in öyküsü bu.
19 yy'da yaygın Rokoko ve yeni sitil ile yapılan kent, kılı kılına düşünülmiş bir simetri içeriyor. Aynı simetrik düzenini sarayda da göreceğiz. Sarayın 1. katındaki balkondan şehri izlerken, konuklardan bir "sanırım Çauşesku'da simeri hastalığı vardı" diye bu durumu vurguladı. Karşımızda Paris'in Şanzelizesini andıran 4.5 kmlik dev bulvar, yeni yapılan bölümü ikiye ayırıyor. "Komunizmin başarı Bulvarı" adı düşünülmüş. Günümüzde "Birlik Bulvarı" adını taşıyor. Bulunduğumuz saray, 19 m. yüksekliğinde bir tepe üzerine kondurulmuş. Kentin yenilenmesinde 29 kilise yıkılmış. Yalnız bir kilise 300 m. kaydırılarak kurtarılmış.
Sarayın dört yanını bakanlık yapıları, devlet kurumları çeviriyor. Tümü açık krem rengi ile pırıl pırıl. Hemen arkadaki bir dev yapı gösteriyor, Bükreş Bilimler akademisinde görevleri bir arkada:
"İşte bu yapı, Romen bilimler akademisi. Benim odam şu karşıda yer alıyor."
Akıl almaz, yeni kent dokusu, zamana ve uzama meydan oku gibi, görkemle önümüzde duruyor. İnsanın ölüme ve sonsuza bir direncinin anıtı sanki. Sarayı gezdiren kılavuz, tüm yapı düzenini uzay yolcularına yön gösterecek anıtlara benzetiyor. Gerçekten Mısır sfenkleri gibi bir görüntü sunuyor saray.
1984- 85'lerde yapımına başladılar diyorlar ya, pek sanmam. Türkiye'ye dönüşte, Nazım Hikmet'in şiirlerini karıştırdı. Ve bir şiirinde şöyle diyor Nazım:

Bükreş'te yeni evler gördüm.
Ebem kuşakları
Ve şafakta suydu evler.
Braşov'da çıktılar karşıma
dağlarla beraber.
Ve Karadeniz'de
mamaya'dan Mangalya'ya kadar
Fıskıyelerin sevinci evler
Rahatlığı ütülü, temiz çamaşırların.
Mimarlar sağolun.
Sözüm 57'den sonrakilere.

Sanırım, yalnız sarayın yapımı 1984'e dayanıyor. Kentin yeni bölümü ise daha eskilere iniyor.
Henüz yapımı sürüyor sarayın. Onu uzaktan kuşatan bakanlık yapılarının 4500 odası bulunduğu söyleniyor. Saray milimetrik çizim içindeki dev bir meydanın ortasında ye alıyor. Kmlerce uzayan yollar sarayı kente bağlıyor.
Sarayın bilimler akademisine bakan kapısındaki merdiven başında bol bol toplu fotoğraflar çektirerek içeri giriyoruz. Dev mermer sütunlar üstünde ayakta duran ve insana ürperti veren yapının avlusunda toplanıyoruz. Önce zemin katı turlayacağız. Saray, yer yer eski bir kiliseyi andırıyor. Bu görüntüsü nedeniyle, Kosta Gavras'ın son filmlerinden birine ev sahipşiği yapmış. Yahudi kıyımına, katolik kilisesinin işbirliği yaptığını vurgulayan "Modigan' filmini Gavras, Vatikan'da çekmek istemiş. Vatikan izin vermeyince burada çekmiş. Çevrim sırasında duvarlara çok güzel, dinsel tablolar çizilmiş. Tablolar yerli yerinde. Kiminde Meryyem Ana ağlıyor, kiminde İsa'yı kucağında taşıyor. Arka fonda başka renkli kişiler. Din bilince çizilen görüntü. Benzet benzetebildiğince...
Akademi'ye bakan kapıdan girince hemen solda, yuvarlak bir salon yer alıyor. Ortada en az 100 kişinin bulunabileceği bir yuvarlak masa duruyor. Çevresine sandalyeler dizilmiş. İnsan Hakları salonu burası. Eşitliği vurgulamak için bilinçli biçimde, yuvarlak salaon ve yuvarlak masa seçilmiş. Masanın boş olan orta bölümündeki yer cumhurbaşkanına ayrılmış. İnsan hakları salonu şimdilerde, NATO toplantılarında kullanılıyor.
30 salonlu, 49 asansörlü sarayda klima kullanılmamış. Çauşesku, kılima aracılığı ile zehirlenirim korkusu ile, böyle bir düzeneğe izin vermemiş. Abdülhamit'in elektirik vehimi gibi bir duygu olmalı. Sanki ölüme engel varmış gibi. Nitekim, 1989 yılının son günlerinde, bir gün halk ayaklanacak, yaşadığı eski kral sarayını kuşatacak, bunca emek verdiği yapıda bir gün bile yaşama olanağı bulamadan kendisini devirecektir.
O günleri sıcağı sıcağına yaşamıştım. Eşim ve oğlumla, araba ile yeni yılı dinlencesi nedeniyle Budapeşte'ye doğru yoldaydık. Önümüz sıra Alman Kızılhaç konvoyu ilerliyordu ve Alman radyosundan sürekli haberleri dinliyorduk.
Eşi ile birlikte, helikopterle Bükreş'ten kaçarken, 100 km kuzey batıda indirilmişlerdi. Kurşuna dizilmeden önce eşi Elena yiğitçe yanıt vermişti:
"Bağışlanma dilemiyoruz!"
Bu olayı, Necat Sali'ye anımsatıyorum. Necati Sali şöyle yanıtlıyor.
"Malta buluşmasında, Amerika ile Rusya anlaşmıştı. Çauşesku'ya çekilmesini önerildi. Orduya ve partiye güvenerek Çauşesku direneceğini sanıp bu isteği geri çevirdi. Bunun üzerine Transilvanya'daki Macar azınlık ayaklandı. Kimileri bir papaz ayaklandırdı dedi, kimileri de CIA'ya yükledi. Eylemin nasıl başladığı pek bilinmiyor. Ardından ayaklanma Bükreş’e sıçradı. Saray kuşatıldı. Ordu ve polis yan değiştirdi. En yakınları, savunma bakanı ve öbür yüksek yetkililer, canlarını kurtarmak için Çauşesku'yu ele verdiler. Sözgelimi Çauşesku'nun bindiği helikopterin yerini savunma bakanından başka kimse bilmiyordu. O, Çauşeskuyu ele verip canını kurtardı. Romen halkı böyledir. Öylesine dirençli değildir. 'Gelen ağam, giden paşam' der. Güçlünün yanında yer alır. Halkını tanımama Çauşeskunun sonunu getirdi."
Sarayın merkezinde yer alan salon, Romen Halk meclisi. 18 Azınlık ve Romen çoğunluğun temsil edildiği parlemento çok renkli insan görüntüsünü sunuyor. Transilvanya, Moldavya, Erdel gibi bölge adlarından oluşan bir eyaletler, halklar meclisi gibi. hemen her azınlığa, sosyalist dönemde de belirli haklar tanınmış. Her dönemde ana dillerini kullanma, öz kültürlerini işleme, dinsel inançlarını sürdürme olanağı bulmuşlar.
Bu azınlık haklarından en çok zarar görenler ise Macarlar. 1. Dünya savaşı sonrasında, 3 milyonluk macar kitle Romanya sınırları içinde kalmış. Tüm dönemlerde eritme politikası uygulanmış. Günümüzde 20 milyonluk Romanya'da 1.5 milyonluk sayısı ile yine korkulan bir azınlık. Ülke kültürüne renk kattığı söylenen öbür azınlıklara gösterilen hoşgörü onlardan biraz esirgeniyor. Her an kopacak tehlikeli bir azınlık olarak algılanıyor.
Oysa 70 bin kişilik Türk Tatar azınlık, korunmaya alınmış bir biblo gibi. Ülke insan bileşimine renk katan sevimli bir topluluk olarak görülüyor. İçe dönük yaşamları, müzikleri, dinleri dilleri ile yaşamalı isteniyor. Ayrıca devlet politikası, Türkiye ile ve Türklerle barışık. Bu durum Çauşesku döneminde de böyle olmuş. Rus jeopolitik baskısına karşı, Marksizmi en katı biçimde uygulayarak direnmişler. Rus baskısı yerine, Türk dostluğunu seçmişler. Sözgelimi, birçok Doğu blok ülkesinde Türkoloji bölümü açılmazken, bunlar açmışlar. Türk azınlığa dil, din yasağı konurken, Romenler Türk kültürüne destek olmuşlar. 1990'dan sonra Türk-Tatar azınlık dış dünya ile bağlantı kurma olanağını elde etmiş. Türkiye'den giden birçok işveren işyerleri açmış. Şimdi, 30 bin kişilik yeni göçmen de bu sayıya katılmış durumda. Bükreş, Köstence'de üst üste işyerleri açıyorlar. Çoğunun ailesi Türkiye'de. Sık sık Türkiye'ye geliyorlar. Romanya'daki Türk- Tatar azınlıkla pek kaynaştıkları yok. Romanya'da oturup Türkiye'de yaşıyorlar. Romanya Türkleri ise Romanya'da yaşayıp Türkçe düş görüyorlar! İşte aradaki ayrım.
Bükreş'te karşılaştığım Gaziantepli birine soruyorum. Yedi yıldır mobilye dükkanı işlettiğini ve ailesinin Türkiyede olduğunu söylüyor.
"Çocukların eğitimi yüzünden getiremiyorum. Fethullah'ın okullarında öğrenci başına ayda  $. 2.000. alıyorlar. İki çocuğum var. Nasıl öderim bu parayı" diyor.
Günümüzde parlemetoda üç Türk milletvekili var. Bunların bir Tatar-Türk, ikincisi Oğuz Türk kontenjanından girmiş. Üçüncüsü Sosyal demokrat parti üzerinden.
Müslüman Türk Tatar Türkleri Demokrat  Birliğinin iki gazetesi var. Biri aylık: Karadeniz. Aylık çıkıyor, Romence, Türkçe, Tatarca yazılarla donanmış.
Gazetenin ilkesi Gaspıralı İsmail Bey'in ünlü özdeyişi: "Dilde, fikirde, işte birlik".
8 sayfalık gazete haber yorum ve edebiyat içerikli. Ayrıca iki sayfalık "Kadınlar Dünyası" eki var. Elimde tuttuğum son sayıda örnek analarımız, Dobruca Efsaneleri, adetlerimiz, Mecidiye Kadın kolu raporu gibi yazılar yer alıyor. Küçük dünyasında küçük insanların mutluluk tabloları.
Romanya'da bulunduğumuz sürece hemen her gittiğimiz yerde şiir kitapları uzatılıyor. Küçük olanaklarla basılmış, sevecen emek ürünleri bunlar. Çoğu Kırım/ Dobruca Tatar dilinde. Ne çok seviyoruz şiiri! Bir batılı türkoloğun söylediği bir özdeyiş geliyor aklıma: On sekizine gelip de şiir yazmamış bir Türkle karşılaşamazsınız.
Romanya Tatarlarının Kırım ile kanbağı var.
Eski dönemlerde beri, Dobruca Kırım Türklerinin sığınma alanı olmuş. Kırım'da baskı gören Türkler soluğu Romanya'daki soydaşlarının yanında almışlar. Özellikle 1945'ten sonra çok sayıda Kırım Tatarları gizlice Romanya'ya kaçmış. Romanya'da kimliğini gizleyerek yaşamını sürdürmüş.
Mecidiye Mezarlığıda Kırm'ın ünlü şairi Mehmet Niyazi yatıyor. Mezar taşında "Kırım Tatar Halk Şairi MEHMET NİYAZİ (1878-1931) yazılı. Mezarı Dobruca Türklerinin ünlü dergisi EMEL'in girişimi ile  Cafer Seyit Kırımer yaptırmış. Mezar üstünde ise bir dörtlük yer alıyor:
Yolcu, taptap geçme; tokta tüşün mında bir ölü yatmaz
Yeşil yurtka şavle saçkan kuyaş saklanıp tura
Niyazi dep keçip ketme, aga tarih kün kesmiy
Cav cüregin kaltıratı, o bir attay bir Çorabatır

Ve bir Kırm haritası ile tamamlanmış mezar taşı.
Mecidi'ye Türk Tatar mezarlığında, Genç Türklerin tarihinde önemli yeri olan biri daha yatıyor. İbrahim TEMO. İttihat ve Terakki'nin kurucusu Dr. İbrahim Temo'yu, Türk tarihi ile ilgilenen hemen herkesin bildiği bir kişilik. Arnavut kökenli Dr. Temo, Osmanlı'nın batış yıllarında devleti kurtarmak için, yakın tarihimizin ünlü örgütünü kurmuş. Osmanlı Devleti dağıldıktan sonra, ülkenin parçalarından en dinginini seçip yerleşmiş. Şimdi serin Mecidie mezarlığında ağaçlar arasında ebedi dinlenmesini sürdürüyor. İki Temo daha yatıyor yanında. Üç Temo'nun mezar taşları şöyle: Dr. İbrahim Temo (1865-1945), eşi Nafize Temo (1882-1962), oğlu Dr. Naim Temo (1911-1992). Günümüzde kimse yaşamıyor Temo ailesinden.
Mecidiye, Bükreş-Köstence yolu üstünde 40 bin kişinin yaşadığı yerleşim birimi. Yaşayanları % 70'i Türk. "Tatar Birliği Mecidiye Merkezi" adlı bir örgütleri var. Romen devlet desteği alınmış bir yapıda işlevini sürdürüyor örgüt.
Köstence'ye uzanan yol boyu, serpiştirilmiş Türk-Tatar köylerini geçiyoruz. Hasansı, Nurbat, Tepreş köyleri bunlar.
Otobüste Tatar ev sahipleri bize eşlik ediyorlar. Ev sahipleri arasında şen şakrak bir Tatar ana var: Ceverkan Ahmet. Ceverkan Hanım, Bükreş Türkleri arasında Şeker Hanım adı ile anılıyor. Şeker Hanım bol bol Tatar türküleri söylüyor, anılar anlatıyor, çevre hakkında bilgiler veriyor, içki içiyor ve dolu dolu kahkahalar atıyor. Kendisine şeker sanını kayınanası vermiş. Gerçekten adına uygun şeker gibi bir Tatar ana. Köstence'ye 30 km uzaklıkta Menlibay köyünde doğmuş. Kırım Akçamescit'ten gelen bir ailenin kızı. Öğretmenlik mesleğini seçip bu işten emekli olmuş. İki yıl önce eşi ölmüş. Ailesi Alakapı köyünde yaşıyor. Eskilerde 90 ailenin yaşadığı köyde şimdi 19 ev kalmış.
Yol boyu uzanan yeşil alanları gösteriyor Şeker Hanım. "Gençliğimizde buaralarda piknik yapardık. Aileler at arabaları ile topluca gelirlerdi.Gençler oyunlar opynarlardı. Birbirini sevip kaçarlardı" diye anlatıyor.
Otoyol kıyısını şimdi yalnızca araba gürültüleri dolduruyor. Ağaçlar gençlerin şarkı ve sevdalarının özlemi içinde esiyorlar.
Erdel eyaleti, 360 yıl Osmanlı egemenliğinde kalmış. 1812 Bükreş Antlaşması ile Beserabya Rus egemenliğine geçmiş. Sınır Tuna'ya dayanmış. Bükreş Antlaşması Bükreş'te pek seyrek olarak bulunan Osmanlı yapılarından birinde HANUL MANUC'da onaylanmış. Hanul Manuc "Manuk'un Hanı" anlamına geliyor. Bu yapıyı Osmanlı yurttaşı Musevi Manuk Bey, görkemli bir han olarak kondurmuş.Bükreş ortalarında yer alan bu güzel yapı günümüzde turistik lokanta, el işleri satılan bir çarşı konumunda.
Kıbrıslı konuklardan Sevil Emirzade ile hanı gezip görüntüler alıyoruz. Osmanlı döneminde kullanılan eski bir at arabası bir kıyıda duruyor.
Türkiye'de gördüğümüz tarihsel hanların yapıçizimi ile büyük benzerlik gösteriyor hanın görünümü. Yalnız bir küçük ayrım var. Romenler bu tarihsel yapıyı bizden çok daha iyi koruyup donatmışlar!
Bir de Osmanlı döneminden kalma cami varmış. 1953 yılında sözkonusu camide Nazım Hikmet, bir kadir gecesi derin yurt özlemleri içinde dinsel dinletiyi izlemiş.
Antlaşma gereği, Osmanlılar Bükreş'e pek el atmamışlar. Türk-Tatar kültürü Köstence'de yoğunlaşmış.
Köstence -son on yıllık turistik yapılaşma dışında- eski dokusunu korumuş. İki katlı evler çoğunluğu oluşturuyor. Bir de cami var: Karol Camisi. Romen kıralı 1. Karol'un akçal desteği ile 1910-12 yıllarında yapılmış. Romen yapıçizimci, cami çizimini Mısır'daki bir camiden almış. Genişliğine oranla yüksekliği çok daha fazla. Biraz kilise çizimini anımsatıyor. Cami hemen her dönemde işlevini sürdürmüş. Günümüzde de dinevi olarak kullanılıyor.
Başka ulusların bize gösterdikleri hoşgörüleri saygı ile anıyoruz. Ama biz, başka inançtan kişilere aynı hoşgörüyü göstermeye neden yanaşmıyoruz diye bir duygu geçiyor içimden. Hadi başka uluslar bir yana, kendi ulusumuzdan insanları bize benzetmek için niye böylesine çaba gösteriyoruz?
Nitekim camiyi gezdikten biraz sonra, Köstence Türk-Tatar birliğinde olacağız. Sorunlar konuşulup durum değerlendirmesi yapılırken, genç bir Macar Türkolog Sandor Szatmar Romanya'da açılan Fetullah Hoca okullarının işlevine değiniyor ve şöyle bir soru yöneltiyor:
"Tatarlara Türkiye Türkçesi öğreterek onları kendi kimliklerinden uzaklaştırıyorsunuz. Türk halkının çokrenkliliğini ortadan kaldırıyorsunuz. Bu uygulama ile ne yapmayı amaçlıyorsunuz?"
Genç meslektaşı ben yanıtlıyorum:
"Hayır, bizim amacımız eritme politikası değil. Tatar, Tatar kaldığı; Gagavuz Hıristiyan olarak kaldığı sürece güzeldir. Ne Tatarca'nın, ne de öbür Türklerin dillerini unutturma niyetindeyiz. Türkiye Türkçesi yalnız ortak iletişim dili olabilir. Ayrıca bizim de öbür Türklerin dillerini öğrenmemiz gerekir."
Evet, ne yapmak istiyoruz?
Devlet politikası mı yapılanlar, yoksa bireysel bir dinadamının çabası mı, bilmiyorum. Ama benim politikam değil.
İki saat sonra öğle yemeğini Mecidiye'de Mustafa Kemal İlahiyat Lisesi yemek salonunda yiyeceğiz.
İslamı yayma izlencesi doludizgin sürüyor. Türk-İslam sentezi politikası en kıyı yerlere dek burnunu sokmuş. Kimi yerde de Atatürk görüntüsünün gölgesine sığınarak.
Nerede kalmıştık? Köstence’deki Karoli Camisine gösterilen hoşgörü getirdi biz buraya. Ama henüz bitmedi cami üzerine söyleyeceklerimiz. Caminin bir kıyısında dürülü dev bir halı duruyor. 400 kg ağırlığında, 6oo m2lik bu el işi halıyı 1870-1880 lerde Osmanlı sultanı günümüzde Bulgar sınırları içinde bulunan Adakale camisine bağışlamış. 1910'larda camiye bir top düşmesi sonucu halının ortası tahrip olmuş. Sonra yeniden onarılmış. 1968'de cami ile birlikte Adakale baraj yapımı nedeniyle sular altında kalacağı için, halı Köstence camisine hediye edilmiş. Şimdi 150 yıllık bu mahzun halı Nazım'ın Vera'nın Uykusu şiirinde olduğu gibi, yummuş nakışlarını uyuyor.
Ve Köstence kıyılarında kat kat oteller yükselmeye başlamış. Kısa süre sonra buralar da bizim kıyılara dönecek anlaşılan.
2004 ilkyazında benim görüntülediğim Romanya bu. Benden sonra görüntüleyeceklere selam!

17. 05.04, Antalya

11 Kasım 2017 Cumartesi

Öykü: DÜŞ İKİZİ

Oldum olası bu tür sorun olabilecek işlerden tedirgin olur, uzak durmaya çalışırım.
Sevmem sevmesine ya, yılanın sevmediği ot deliğinin önünde biter örneği tüm bu tür işler gelip eninde sonunda beni bulur. Yüzümüzün yumuşaklığından donumuzun yaşı kurumadı der yapmak zorunda kalırım. Başımdan geçen son olayda da tüm bu duyguları yaşadım.
Yoksul bir yakınımın düğünü için eşimle birlikte İzmir'e gittik. Düğün sahipleri eşimin uzaktan akrabası Makedonya göçmeni bir aileydi. Varlıklı bir ailenin görgüsü içinde son derece ölçülü düzeyli insanlardı. Saygılı biçimde kızlarına takacakları altın takıları Kemeraltı’ndaki tanıdık bir kuyumcudan alıp gelmemi dilediler. Tüm erkeklerin düğün hazırlığı içinde koşuşturduğu bir ortamda böyle bir isteği geri çevirme şansım yoktu. Eşimi içeriye çekip bu işi üstlenmek istemediğimi söyledim se de söz geçiremedim.
«Sanki çok ağır bir şeymiş ne var şuradan atlayıp konak'a geçeceksin. Takıları alıp geleceksin. Yüksünüyorsan ben gidip getireyim.» diye çıkıştı.
Bir karşı sav gücüm kalmamıştı. Yine de direnecek bir gerekçe buldum:
«Hani bu altın, takı işi sorunlu olur. Eksik çıkar, kayıp olur sonra arkamızdan söz söylenir.» diye gerekçe gösterip direttiysem de söz geçiremedim.
«Ne eksik çıkacakmış, alacağın belli, vereceğin belli. Herkesin işi var senden bir ricada bulunduk git şu takıları al gel, ayıptır.»
Söz bağlanmıştı. Bir söz söyleyecek gücüm yoktu.
«Peki deyip söylediğini kabul ettim. Alınacak takılar ince ayrıntı ile bir kağıda yazılmıştı. İki altın yüzük, dört bilezik, bir altın zincir, kolye ve iki küpe. Karşılığı da daha önceden konuşulduğu için kuruşu kuruşuna bir deste para olarak teslim edildi. Sıkıca sarılmış parayı alıp kot pantolonumun ön cebine yerleştirirken, varlıktan yokluğa düşmüş bu ailenin bunca parayı dişlerinden tırnağından arttırıp kızlarına takı parası olarak biriktirmeleri içimi sızlattı. Üzerine bir lastik geçirilip sıkıştırılmış para demeti ter kokuyordu. Göğüslerinde ya da yastık altıda koruyarak biriktirmiş olmalılardı. Şemik'lerde küçük, eski bir bağ evinde yaşıyorlardı. Yıllar önce Türkiye'ye göç sırasında Üsküp'teki tüm varlıklarını bırakıp Türkiye'ye göçmüşler kendilerine verilen olanaklarla yaşamlarını sürdürmeye koyulmuşlardı. Çocuk yaşta Türkiye'ye gelen ilk kuşak yaşlanıp dede nine olmuş torunlarının düğün mutluluğunu yaşama sevincini taşıyorlardı. Eski günlerdeki varlıkları ile övünmezler, yoksulluklarını belli etmemeye özen göstererek konuklarını en iyi biçimde ağırlamaya çalışırlardı. Verilen para kot pantolonun ön cebinde bir şişkinlik yapıp beni rahatsız etse de, orada daha güvenceliydi, bu tedirginliği önemsemeden üzerime ince deri ceketimi giyip yola düştüm. Hazır zaman kazanmışken İzmir özlemimi de gidermek istiyorum. Bir bakıma evden kurtulduğuma, gelip giden konuk sağanağından, kucaklaşma, hal hatır söyleşisi, yaşlanmışsın, seni iyi gördüm türünden anlamsız konuşmalardan kurtulup kendimi dışarı attığıma sevinmiştim. Gerekçeli kaçak zaman dilimini sonuna kadar özgürce kullanıp düğün saatine yakın evde olmak istiyordum. Önce banliyö treni ile Karşıyaka istasyonunda inip şimdilerde geleneksel kahveye dönüştürülen istasyon binasına girdim. Eski sokaklar eski yapılar tanıdık bir yüz gibi gülümser belleğimde. Buralarda geçmişime gençliğime dönerim. Duygular düşünceler titreşir bilincimde. Karşıyaka ve Karşıyaka istasyonu da bir an beni alıp eski günlere götürdü. Cumartesi günleri istasyondan iskeleye uzanan yol araç akışına kapatılır, yayalar boylu boyunca geniş yolu doldururdu. Gençler sevgi, yaşlılar tanıdık yüzler arardı. Karşıyaka Ernst Hemingway'in Paris betimlemesini andırırdı. Hep onun «Gençliğimizde bir kez Paris'te olduysanız tüm yaşam boyu Paris’i anacaksınız...» türünden sözlerinin Karşıyaka için söylenmiş olduğunu düşünürdüm. Akşam üzerleri ünlü kokoreççi istasyon yakınlarında tezgahını kurar kuyrukta bekleyen müşterilere bağırarak malını övgüyle pazarlardı:
«Paranla bok ye, kokoreç!»
Müşteriler gülümseyerek sırada bekler, kokoreçlerini alırlardı. Eski dünleri arayışım geçmişe mi özlem, yoksa gençliği mi özlemdi, bilemiyordum.
Bu düşünceler içinde dalgın otururken önüme konan çayla kendime geldim. Bir an elimi telaşla ön cebime attım. Oh çok şükür para yerindeydi. Telaşım kim müşterilerin dikkatini çekmiş olmalı ki garip garip bakanlar oldu. Alçak sesle birbirine ne olup bittiğini soranlar dikkatimi çekti. Benim rahatlamam onların da kendi dünyalarına dönmelerini sağladı. Taş oynuyorlar, sigaralarını tüttürüyorlar, demli çaylarını yudumluyorlardı. Çoğunluğu emekli yaşlılarda zamanlarını nasıl geçireceklerini bilmeden, karı dedikodusundan uzak, kendilerini kahvelere atıyorlardı. Bir an onların duygularını paylaşmak istedim çay getiren çocuğa köşedeki büfeden bir paket sigara alması için para çıkarmaya kalktım. O anda yaptığım yanlışı anladım. Kendi cüzdanım yerine bana emanet edilen para destesini çıkarmıştım. Korku ile çevreye bakarak para bestesini cebime sokup deri ceketin iç cebinden cüzdanı çıkarıp çocuğa on lira uzattım. Çocuk «Hangi sigara olacak ağabey» diye sorduğu sırada ilerde genç bir adamın bizi dikkatle izlediğini gördüm. Çocuk bir iki dakika içinde benim istediğim hafif sigarayı getirmişti. Acele ile sigaramı yakarken bende içimdeki sıkıntı tedirginliğe dönüşmüştü. Yaşadığım anın tadını özümsemek için sigarayı yarı yerine kadar içip kendimi kahveden dışarı attım. İskeleye uzanan caddede kalabalığa karışıp ilerlerken rahatlamıştım. Ne olur ne olmaz diye bir kez ardıma bakma gereğini duydum. Gerçekte bu duygu bende 12 Eylül dönemi günlerinden kalan bir alışkanlıktı. Sivil polislerin sürekli tedirgin ettiği o günlerde bir vitrin camı önünde durup izlenip izlenmediğimi denetler, arkamdaki kuşkulu gölgeleri izlerdim. Bu denetleme alışkanlığı bir süre sonra bende korkunç bir duyu geliştirdi. İzlendiğimi anında sezer oldum. O dönem için gerekli bu davranışım bir süre sonra alışkanlığa dönüştü. Hangi kahveye gitsem sırtımı duvara verip girip çıkan izler oldum. Yaşadığım olaylar yüreğinde derin yaralar açmıştı.
İskeleye uzanan yolda bir vitrin önünde durup arkamı kolaçan ettiğimde, demin kahvede karşımda oturan kılıksız genç adamın yavaş adımlarla ardımdan geldiğini gördüm. Pis bakışları kalabalık üzerinde geziniyor sonra benim üzerimde yoğunlaşıyordu. O da büyük bir maharetle kendisinin izlenip izlenmediğini denetliyordu.
Bunca kalabalığın içinde kaba güce, kapkaça yönelmesi olanaksızdı. Fırsatını bulup bir biçimde parayı çekip sıvışacaktı. Ama o da pek olanaklı gözükmüyordu. Para en güvenilir cebinde korunuyordu. Elini dokunsa sezer ağzının üstüne yumruğumu giydirirdim. Yine de rahatsız olmuştum arkamdan gelmesinden. Sessizce bir pasaja girip arka kapısından çıktığımda beni kaybettiğini anladım. Yeniden bir ferahlama çöktü üzerime, Karşıyaka vapur iskelesine rahat adımlarla ilerledim. Vapurun kalkmasına daha on dakika gibi bir zaman vardı. Bir zaman kaygısı olmaksızın Konak'a geçecektim. Karşıyaka istasyonunda içime sinmeden içemediğim çayımı vapurun güvertesinde içecek, görkemli İzmir koyunu özlemle kucaklarcasına bağrıma basacaktım.
Konak Meydanı'ndaki o güzelim cami bir biblo gibi yüksek beton yığınları arasında seçiliyordu. Tarihsel saat kulesi meydanda kaybolmuş gibi görüntüsü küçülmüştü. Kemeraltı’na doğru ilerliyordum ki tanıdık bir sesin adımı çağırdığını duydum. Dönüp baktığımda Almanya’dan tanıdığım bir işçi dostumdu. Emekli olup Türkiye'ye dönmüş, İzmir’e yerleşmişti. Genç bir akrabasıyla Kemeraltın’ı gezerken beni görmüş, beni görünce yıllarlık özlemle bayram yerine giden çocuklar gibi sevinmişti. Daha benim ne konumda olduğumu bilmeden tutturdu:
“İyi elime geçtin. Vallahi bırakmam. Ne dersen de boş. Bir yemek yiyeceğiz, sohbet edeceğiz.”
Yıllar sonra karşılaşmak beni de çok mutlu etmişti. Ama önce içinde bulunduğum ortamda bu isteğini yerine getirmem olanaksızdı. İşçi dostuma kısaca neden İzmir'de olduğunu özetledim.
Bir güvence bulmuşçasına sevinerek:
«Öylesine uzun oturacak zamanım yok, gidip şu emaneti birlikte alalım, sonra çayımızı içeriz. Seninle karşılaşmam iyi oldu yanımda bulun» dedim.
Birlikte eski günleri anarak kuyumcuya doğru ilerlerken, o yanındaki akrabasına benim önemimden, dürüstlüğümden söz ediyor öve öve bitiremiyor, kendisiyle nasıl dost olduğumuzu, içtiğimiz suyun ayrı gitmediğini gururlanarak anlatıp yanındaki genç adam üzerinde etki bırakmaya çalışırken ben konudan koptum. Beynimin içinde bir şeyler geziniyordu. Sanki ben, ben değil bir başkasıydım. Başka bir zamanda ve uzamda yaşıyordum. Uçsuz bucaksız bir bozkırda, toparlak bir çadırda, çekik gözlü, yuvarlak yüzlü insanlarla konuşuyordum. Birden içtiğim ekşi bir ayranı andıran içki dilimi burdu.
“Kımız çok ekşiymiş” sözü yuvarlandı dudaklarımdan.
İşçi dostum, şaşırmış yüzüme baktı.
“Ne kımızı hocam?”
“Özür dilerim birden ağzımdan kaçtı” deyip kapattım.
Yanımızdaki genç adam kendi havasındaydı. O anlattıkça yanındaki genç adamın gözleri parlıyor, yüzüme bakıyor, tavırlarımdan anlatılanların doğru olmadığını çıkarmaya çalışıyordu. Bir süre sonra bu övgüler beni yorar oldu. Konuyu kapatıp rahatlamak istedim, küçük işyerinin gözükmesi imdadıma yetişti.
“İşte kuyumcuya geldik” diye kuyumcu dükkanın tabelasını gösterip konuşmayı kestim.
Kuyumcu geleceğimden haberli olduğu için bütün takıları hazırlamıştı. Tek tek takıları gösterip parlak kağıtlara özenle sarıp kutularına koydu, sonra paketledi, küçük bir plastik çantacığa yerleştirip elime tutuşturdu. Ön cebimde üzerine bir lastik geçirilmiş para destesini olduğu gibi uzattım. Paraları özenle tek tek saydı. Tüm hesap düzgündü. Çay söylemek istediyse de kabul etmedik. Teşekkür edip ayrıldık.
Bu işi çözümledikten sonra işçi dostumla oturup gönül rahatlığı ile çay içer söyleşi yapabilirdim. Yanımda o olduğu için kendimi güvencede sayıyordum. Birlikte yeniden onarılmış tarihsel Salepçioğlu pasajında girdik. İçerisi pırıl pırıldı. Binbirgece masallarının karmaşık Bağdat çarşısı görüntüsü gitmiş, düzenli kent pasajı olmuş, ama ruhunu kaybetmemişti. Tepeden güneş ışığı alan orta alanda oluşturulan çay bahçesinde kız erkek gençler oturmuş konuşuyorlardı. Maslarını telefonlar, kitaplar dolduruyordu. Üniversite ya da lise öğrencileri olmalıydılar. Kıyılarda mağazalar vardı Bir üst kattaki mağazaları gezenleri görebiliyordum. Köşedeki tarihsel kahve korunuyordu. Eski günlerin özlemiyle o kahveye yöneldim. Şimdi, gönül rahatlığı içinde demli çayımı içip söyleşinin tadını çıkarabilirdim. Daha masaya otururken söylediğimiz çaylar masamıza damlamıştı.
İşçi dostumu görmeyeli yaklaşık yirmi yıl oluyordu. Üç beş dakika içinde aradan geçen yıllarımızı birbirimize anlattık. Benim ders verdiğim çocukların birer meslek sahibi olmalarına sevindiğimizi belirttik. İşçi dostum epeyce yaşlanmıştı. Bana «Hiç değişmemişsin» dediyse de inanmadığını söyledim. İkimiz de görüyorduk yüzlerimizde yılların bıraktığı çizgileri.
Plastik takı çantası elime ayağıma dolaşıyor biraz canımı sıkıyordu, ama yapacak bir şey yoktu. Şöyle cep kitabı büyüklüğünde biraz kalınca bir şeydi. Pantolon cebime sığması olanaksızdı. Masada önüme koydum, bir elimle onu tutuyor, bir elimle de çayımı yudumluyordum.
İşçi dostumun Türkiye’deki yaşantımdan bilgisi olduğunu anlıyordum. 12 Eylül sonrasının bunalımlı Almanya günlerini şimdi gülerek anlatıyordum.
Biz, birbirimizi övgüler dizerken işçi dostumun cep telefonu çaldı. Birden izin alıp telefonda konuşmaya başladığında bir garip konuşma geçmeye başladı. Karşıdakinin kim olduğu belli değildi. Bir şeyler söylüyor, işçi arkadaşım ne olduğunu anlamakta güçlük çekiyordu. İşçi dostuma,
“Bulgaristan’dır, Bulgar kızlar arayıp para isterler, kapa” dedim. İşçi dostum gözü ile “yok, değil” diye işaret etti.
Biz ne olup bittiğini kestirmeye çalışırken telefon kapandı. Bizim meraklı bakışlarımızın arasında, işçi dostum, telefon konuşmasının özünü açıkladı. Tanımadık biri «takı çantası kaybolacak» diye bizi uyarıyordu.
Birden bir elimle tuttuğum takı çantasının sıkıca kavradım. Olduğu gibi yerinde duruyordu.
Şaşıp kalmıştık. Kimdi bu adam? Beni bir izleyen mi olmuştu? Şu an kahvede miydi?
Üçümüzün de renginin attığını fark ettim. Bakışlarımız kahve içinde gezindi. Kimsede bir belirti yoktu. Ortadaki çay bahçesini genç öğrenciler kendi dünyalarındaydılar. Kimsenin kimseden haberi yoktu. Her biri bir köşede kaynatıyor, kızlı erkekli şakalaşıyor, sohbet ediyorlardı. Kahveyi dolduran orta ya da yaşlık kuşaktan erkeklerin den onlardan farkı yoktu.
Gelişigüzel gelen şaka telefonlardan denemezdi. Plastik takı çantasını oldukça iyi tanımlamıştı. Bizi izlediğini varsaysak, bana telefon ederdi. İşçi arkadaşımın telefonunu nereden bulmuştu, neden beni değil de onu arıyordu?
Bir süre bu soruları kendimize sorup tartışarak zaman geçirdik, ama üçümüzün de tadı kaçmıştı. Bir garip ruh baskısı altındaydık. Benim bu konulardaki titizliğimi Almanya’dan bilen arkadaşım,
“Gidelim hocam, senin işin var” diye bir an önce gitmemizi önerdi. Zaten oturacak halimiz kalmamıştı.
Masaya cebinden çıkardığı beş lirayı bıraktı, öylece çıktık dışarı. İşçi dostuma sabahtır yaşadığım iç sıkıntısını anlatıp altınları teslim edinceye dek yanımdan ayrılmamasını rica ettim. İşçi arkadaşım, yakını ile birlikte yanımdan ayrılmaksızın konak iskelesine geçtik. Lacivert takı çantasını sıkı sıkı elinde tutuyor sürekli gözümü ayırmıyordum. İşçi arkadaşım «Ben taşıyayım» diye sorumluluğu üstlenip beni rahatlatmak istediyse de kabul etmedim. O da kaybetse, ben de kaybetsem hesap benden sorulacaktı.
Konak iskelesi Karşıyaka'ya dönen yolcularla tıklım tıklım doluydu. Vapurun yanaşması ile yoğun bir akın başladı. Elimde sıkı sıkıya tuttuğum takı çantası, yanımda iki dostumla yolcuların ardından vapura girdim. Vapur tıklım tıklım dolmuş kimi yolcular ayakta kalmıştı. Arkadaşlarımla pek kimse gitmez düşüncesiyle, at kamaraya yöneldim. Daha merdiven başından bakmamla oranın da dolu olduğunu görmem bir oldu. Fakat benim merdiven başında görünmemle bir ses yükselmesi bir oldu. Biri «hala takı çantası kaybolmadı mı?» diye soruyordu.
Bir tokat yemiş gibi oldum. Korku ve kuşkudan kendi kendime sesler mi duyuyordum? Yoksa başka birine mi yönelik gelişigüzel bir söz müydü bu? İkircik içinde yaşanan anlarda insanların her olaydan nem kaptıklarını çok iyi bilirdim. Arkadaşlarımın yüzüne baktım, onlar da şaşkın bana bakıyorlardı. Aynı sözleri duymuşlardı ve bu soru bana yönelikti. Elimde sıkı sıkıya tuttuğum takı çantasına baktım, yerindeydi. Dayanamadım, kime seslendiği belli olmayan bu garip adama aynı kararlılıkla yanıt verdim:
«Evet gitmedi duruyor.»
Sabahtır yaşadığım gerilim yüzünden sinirlerim iyice bozulmuştu. Adeta azarlar, küfreder gibi bağırmıştım. Kime, ne söylediğim belli olmayan sözleri kalabalık garip bakışlarla anlamaya çalışıyordu. Biz merdiven başında uzaklaşırken aşağıdan yumuşak sesle gülerek bir karşılık geldi:
«Eh öyleyse birazdan...»
Allah Allah! Neydi bu yaşadıklarım? hani tek başıma olsam, kuruntu ve kuşkuma verip olanları açıklayıp rahatlayacaktım. Bir neden bulmak insanı her zaman rahatlatan bir duyguydu. Ama bir türlü bir neden bulamıyordum. Yanımdakiler de aynı şeyleri yaşıyorlar bir türlü bir açıklama, bir yorum getiremiyorlardı.
Merdivenlerden uzaklaşıp ilerlerken durumumu görüp üzülen bir genç bir sıra başındaki yerini bana verdi. Yaşadığım gerilimin yorgunluğu ile genç adama teşekkür etmeden güm diye sıra başındaki yere oturdum. Takı çantası iki elim arasında iyice canımı sıkar olmuştu. Sıra başında oturunca çantadan kurtulmak istedim. Pantolon ceplerine sığması söz konusu değildi. Deri ceketin iç ceplerini sınadım, oralara da sığmıyordu. Yan cepler hafif yandan eğimli, fermuarlı ceplerdi. Sıranın bitim tarafına düşen sol cebime sığdırıp fermuarı kapadım. Ellerim boşalmış; üstümdeki sıkıntı kalkmıştı. Sol yanımı ahşap koltuk korunağına yasladım. Her şeyi unutup yeniden Almanya günlerine döndüm. Almanya’da yaşadığımız gülünç olayları karikatrüze ediyor, anlatıyor, konuşmaya kulak misafiri olanları da güldürüyordum. İki arkadaşın yanı başımda ayakta gülerek beni dinliyorlardı. İşçi arkadaşım kimileyin anlattığım olaya ekte bulunuyor, ya da düzeltiyor, olayı daha da komik biçime sokuyordu.
Bir çocuk arabası içinde bebeği ile çok güzel genç bir kadın, izin isteyerek arkadaşlarımın arasından geçti. Üzerinde şık bir giysi vardı. Öylesine ince, hoş bir görünümdeydi ki, yanımda duran genç adamın gözlerine “Nasıl? Güzel değil mi?” dercesine baktım. Ne söylemek istediğimi anlayıp güldü.
Karşıyaka iskelesine yaklaşmıştık ki, dirseğimle cebimdeki takı çantasını yoklamak istedim. Aman tanrım cebim boştu. Koca takı çantası adeta buharlaşıp uçmuştu. Telaşım arkadaşlarıma da yansıdı. Sağı solu aramaya insanlara soruyorlardı. Kimse yoktu, nasıl olup da ortadan yok olmuştu.
Artık bitip tükenmiş, mantığımı özdenetimimi yitirmiştim. Yapacak hiçbir şey kalmamıştı. Vapur Karşıyaka iskelesinde yanaşmadan bir çözüm bulmalıydım. Vapurdaki yolcuları polis denetiminden geçirip boşaltmak olanaksızdı. Bu yapılacak olsa bile, çalan vapurun bir kıyısına saklar sonra alırdı, çok sıkışırsa denize atar kurtulurdu. Bir an bu düşünceler bilincinde yıldırım hızıyla geçti. Hemen kararımı verdim. Vapur boşalmaya hazırlanırken, bodrum merdivenlerinin başına vardım. Kendi konumumu unutup olanca sesimle bağırdım:
«Hey arkadaş, sabahtır söylediğin gerçekleşti. Takı çantası kayboldu...»
Sesimde yakaran bir rica tonu vardı. Halk meraklı bakışlarla yüzüme bakıyor, birbirine garip sorular soruyorlardı. Aşağıdan gülümseyen bir ses yükseldi:
«Biliyordum olacağını. Üzülme takı çantasını bulacağım.» diye beni teselli ediyordu.
Gerçek miydi, nasıl olurdu? Yaşamımda böyle garip olaylara inanmamıştım. Şimdi ben yaşıyordum. Aşağı kamaradan yükselen ses bir şaka mıydı? Başımdan kızgın su dökülmüş gibi gerilim içinde merdiven başında –arkadaşlarımla– beklemeye koyuldum. Vapur iskeleye yanaşmış yolcular inmeye başlamıştı. Kimileri acıyarak durumuma bakıyor, takı çantasını çalana kargışlar yardırıyorlardı. Vapurun boşalmasına yakın otuzlu yaşlarda temiz yüzlü bir adam eşi ile yukarı çıktı. Kolumu dostça sıkarken dingin bir sesle konuşmaya başladı:
«Üzülme. Kimin aldığını biliyorum. Benimle gel. Takı çantasını bulup sana teslim edeceğim.»
Olacak şey miydi bu? Koca vapur boşalıp gitmişti. Şimdi, bir adam bana güvence veriyor, çalınan tüm altınların bulacağını söylüyordu. Başka hiçbir seçeneğim yoktu, bulursa bu adam bulacaktı. Belki de çalan ya da çaldıran, gerçekte bu adamdı. Birlikte adamla eşinin yanına takılıp yürüdük. Adamın bizi götüreceği yere doğru yürürken gerekirse zora başvurup bu adamı konuşturacağımı düşünüyordum. Nasıl olsa üç kişiydik ve üçümüzün de gücü yerindeydi. Ne var ki iskeleden ayrıldıktan sonra Almanya'dan arkadaşım yan çizmeye başladı. Bizimle gelmek istemiyor türlü gerekçeler uyduruyordu. Almanya'da yaşadığı deneyimler ona sonu nereye varacağı belli olmayan bir yolculuktan alıkoymaya öğretmişti. Bir iki saat önce ölümüne bağlılıktan söz eden dostum, şimdi bana bu adamdan bir şey çıkmayacağını, başımı belaya sokmamamı öğütlüyor, akılınca çözümler üretiyordu:
“Almanya’daki tanış bilişlerden bu parayı toplar yitiği öderiz. Hocam, boşuna bu adama takılma, bir hayır gelmez. Sen okumuş adamsın.”
Benim bir iki saat sonra bu takıları teslim etmem gerektiğini önemsemiyordu. Hem yıllar önceki tanış bilişten yitirilen takılar için nasıl para istenirdi, böyle bir isteğe kim destek çıkardı? Almancı tanıdıklar bu öyküyü ilgi ile dinleyecekler, “aptallığına doymasın, zaten başına çıkacak vardı, belasını bulmuş” diye gülecekler, içlerinde birikmiş okur yazar düşmanlığı içinde zevk alacaklardı. Bu düşüncelerimi uygun bir dille anlatıyor, gizemli adamı bırakmamada direniyordu. O giderse genç akrabası da gidecek, yalnız kalacaktım.
Ancak ne söylersem söyleyeyim Almancı dostum, ayrılacağını anladım. Zorlamanın, yalvarmanın anlamı yoktu. Gönülsüz köpek götsüz enik doğururdu. Hırsımdan gözlerimden yaşlar geliyordu. Başıma ne gelirse gelsin minnet etmeyecektim. Bir anda içimdeki korku duvarı yıkıldı. İnsan korktukça, karşıdaki üzerine geliyordu.
“Peki, dostum git. Senin ne para toplamana, ne de aklına ihtiyacım var. Ben kendi göbeğimi kendim keserim” diye söylendim. Hala ağzında birtakım gerekçeler geveliyor, sözde kendini haklı göstermek istiyordu ki bağırmak yüksek sesle azarlamak zorunda kaldım:
“Tamam anladık, senin işin var. Git diyorum, başka ne söyleyeyim, git.”
İşçi dostumun, tekme yemiş bir fino köpeği gibi yanımdan kaçtığını gördüm.
Ama hayret edeceğim başka bir olay gerçekleşti. Onunla birlikte tüyeceğini sandığım genç akrabası yanımda kaldı. İşçi dostumun ödlek biçimde koşar adım kaçışını tiksinerek izliyordu.
Gizemli adam ise halimize gülümsüyor,  bir eli cebinde, genç eşinin kolunda öylece yürüyordu. Her şeye karşın hala umudumu koruyordum. Bir–iki saat önce tanıdığım genç adamın beni yalnız bırakmaması da gönlümü rahatlatmıştı. Karşıyaka, ikindi serinliliğini yaşıyordu. Hemen iskelenin karşısındaki çay bahçeleri, bira evleri tıklım tıklımdı. Müşteriler çaylarını yudumluyorlar, biralarını içiyorlardı. Adını bile aklımda tutamadığım genç adama sessizce
«Şu iş hele hayırlısı ile hallolsun, seninle gelip şurada bir bira içeriz.» diye söz verdim. Genç adam benden de üzgündü:
«Ağabey keşke şu sorun hallolsa! Tek birayı benden içelim» diye karşılık verdi.
İstasyona uzanan caddeye doğru karmaşık duygular içinde ilerliyorduk. Bu caddeyi kesen ikinci sokaktan sola döndük. Hemen ilerde birinci katta yazıhaneyi andıran uzunca bir odaya girdik. İçerisi birtakım malzemelerle doluydu. Duvarlarda garip resimler, tahta ayaklıklar, boyalar fırçalar serpiştirilmiş gibiydi. Bakışlarımı odanın görünümünden uzaklaştırıp Gizemli adama çevirdim. Umutsuz bir biçimde adamın yüzüne bakıyor ne yapacağını merak ediyordum. Hafif elmacık kemikleri çıkık, genç bir adamdı. Özgüvenli, dingin bir görünümü vardı. Rahat bir tavırlar cep telefonunu çıkardı ve karşısındaki kişi ile konuşmaya başladı.
«Bacı» diye söze girdi adam. «Sen çocuğunun mamalarını kaybettin. O mamaları ben buldum. Gel çocuğun mamalarını al, çocuk aç kalmasın.»
Sözcükleri damaksı seslerle söylüyordu. Karslı mı Diyarbakırlı mı olduğunu ağız özelliklerinden çıkarmaya çalışıyor bir türlü nereli olduğuna karar veremiyordum. Adamın nereli olduğunu çözmekten uzaklaşıp konuşmaya yoğunlaştım.
“Bacı” diye seslendiği karşıdaki kişinin öfkeli sesini bulunduğum yerden duyabiliyordum. Gizemli adam en küçük tepki göstermeksizin dinledi. Sonra aynı yumuşak tonla «Çocuk aç kalmasın dedim, yerimi biliyorsun, gel mamalarını al!» diyerek telefonu kapadı.
Bu ne biçim konuşmaydı? Adam bizimle kafa mı buluyordu? beni yalnız bırakmayan genç adamla göz göze geldim. O da şaşkın bana bakıyordu. Üçümüz ayaktaydık. Yalnız gizemli adamın yanındaki genç kadın köşedeki koltuğa gömülmüş rahat bir biçimde bizi seyrediyordu. Yaşadığım bu gerilime dayanma gücüm bitmişti. Son bir kurtuluş gibi cebinden sigara paketini çıkardım, sigarayı ağzıma aldım ki, sigarayı yakmama fırsat kalmadan Gizemli adam bir fiske vurup sigarayı ağzından düşürdü:
«Af edersiniz, el memleket görmüş adamım. Sizden izin almalıydım” diye üstü kapalı övünerek kendi geçmişimi vurgulamanın ardından “yaşadıklarımı görüyorsunuz, iyice bunaldım. Gerçekte sigara tiryakisi de değilim. Bir düğüne gideceğim için aldım. Takılar da düğün sahibinin” diye açıklamada bulundum. Kırmak, hakaret etmemek için olağanüstü özen gösteriyordum. Şu mama öyküsü neydi? Nerede bulunacaktı altın takılar?
Gizemli adamın nurlu yüzünde bilgece bir gülümseme belirdi. Başını hafifçe sallıyor, konuşmamı “evet, evet” anlamına gelen baş sallayışlarla onaylıyordu. Kendi yaşamöykümü anlamsızlığını anlıyordum. Zaten her özyaşamöyküsü bir övünme değil miydi? Bu ortamda bu gizemli adama özyaşamöykümün nesiyle övünecektim ki? Ne diyeceğimi şaşırmış, susmuştum ki, karşıda rahat biçimde koltuğa gömülmüş genç kadının söze girmesi imdadıma yetişti. Eşinin söze başlaması bir anda içim rahatlattı. Bir kadın sesi böyle anlarda insana güven veriyordu.
Kadın:
«Başına ne geldiyse bu sigaradan yüzünden geldi. Kocam bu benim. İki yıl önce evlendik. Herkes onu Tatar diye aşağılıyor. O Tatar değil Azeri» diye eşinin kaba davranışına bir anlamda özür diler biçimde konuşuyordu.
Bir şok daha yaşıyordum nereden çıkmıştı bu Azerilik Tatarlık? Benim Karslı ya da Diyarbakırlı olduğunu düşündüğüm bu adam Azeri olsa ne değişirdi Tatar olsan ne yazardı? Bir kişinin şu kökten ya da bu halktan gelmesi suç ya da aşağılama nedeni olsundu?
Bu düşüncelerle kadını teselli etmeye kalktım. İçinde bulunduğum ortam yüzünden düşüncelerimi bir türlü toplayıp doğru düzgün konuşamıyordum. Kesik tümcelerle söylediğim sözlerin yarısı ya anlaşılıyordu yada daha azı. Ama kadın sözümü kesip kendi konuşmasını sürdürdü:
«Dediğim gibi Azeri benim eşim. Türkiye'ye gelmeden önce ölümcül hastalığa yakalanmış. Doktorlar birkaç ay ömrü kaldığını söylemişler. O da başını alıp Altaylara gitmiş Tuva Türkleri arasında Şamanlara karışmış.»
Artık ayakta duracak halim kalmamıştı. Teklif beklemeksizin, kıyıda duran sandalyeye oturup kadının gözlerine bakarak dinlemeye koyuldum. Benimle birlikte gelen genç adam da aynısını yaptı. Bizim yıkılırcasına elimize geçirdiğimiz oturaklara çökmemiz, kadının içini sızlattığının anladım.
“Durun size bir Türk kahvesi yapayım. Sıkıntıyı üzerinden atıp rahatlarsınız. Sonra da falınıza bakarım.”
Bir anda yanımda gelen genç adamla göz göze geldim. Aynı kuşkuyu onun gözlerinde de görüyordum
Kahveye bir şey katıp bizi uyutacak ya da zehirleyecek miydi? Genç kadın halimize gülümseyerek konuşmasını sürdürdü:
“Kahveyi burada gözünüzün önünde pişireceğim, birlikte içeceğiz. Takıların gelmesi daha bir süre zaman alır. Bu arada ben de öykünüzü bitirmiş olurum, sıkılmazsınız.”
Red edecek “istemez, zahmet vermeye00lim” diyecek konumda değildik.
Genç kadın üzeri işlemeli cezveyi suyla doldurup ocağın üzerine korken anlatısını sürdürüyordu:
«Ha, nerede kalmıştık? Eşim orada Şamanlar arasında onların yöntemi ile iyileşmiş. Kendi de Şaman olmuş. Yani duyduğunuz, bildiğiniz Şaman.»
Beni yalnız bırakmayan genç adam konuşmalardan bir şey anlamıyor, bir bana, bir kadına, bir gizemli adama bakıyordu. Sözü göreceği korkusu ile hemen kendisini “sus” diye gözlerimle uyardım. Daha sonra bunların anlamını kendisine açıklayacaktım.
«Asıl mesleği ressamlık. Azerbaycan’da yetenekli bir ressammış bu hastalık başlayınca mesleğine ara vermiş!»
O anda cezvedeki su kaynamış, kahve köpürmeye başlamıştı. Bu görüntü, bilincindeki düğümün çözülmesiydi. Genç kadın kahveyi fincanlara doldururken dikkatle odayı gözden geçirdim.
Daha önce önemsemediğim dağınık eşyalar, salaş uzam bilincimde bir anlam kazandı: Bulunduğumuz oda bir resim atölyesiydi. Girişte abuk sabuk görüntüler sandığım duvarlardaki resimler ilk kez dikkatimi çekiyordu. Tümü bozkırlar, inek sağan çekik gözlü yaşlı kadınlar, kara kıl çadırları yansıtıyordu. Renkler çizgiler o yaşantının ruhunu duyumsatacak ölçüde derindi.
Genç kadın fincanlara doldurduğu kahveyi önüme uzattığında, Gizemli odanın gizini çözmenin mutluluğunu yaşıyordum. Bir an takıların bulunup bulunmaması bile, gözümde önemini yitirmişti. Ne yapar, eder takıların parasını öderdim. Onların da beni anlayacağından emindim. Yanımdan hiç ayrılmayan genç arkadaşım korku içinde oyalanıyor, benim kahveyi bitirmemi bekliyor aklınca kendini güvenceye alıyordu. Ona dönüp:
“Gönül rahatlığı ile kahveni iç” diye güvence verdim. Bu arada ben, kahveyi içip fincanı ters çevirmiştim bile.
Bir süredir bizim konuşmalarımızı dinleyen Gizemli adam, suskunluğunu bozdu:
“Dur bakalım, kahve falı ne söyleyecek?”
Bu kez ben ona güldüm:
“Hiç ne söyleyecek? Vızvız. Ben böyle şeylere inanmam. Dinler unutur geçerim.”
“Sen hiç bir şeye inanmazdın” diye alaylı bir yanıt verdi. Sonra da çok derin bir şey anlatacak gibi gözlerime baktı:
“Hem biliyor musun, biz adaşız”
“Olabilir. Ne önemi var?” dercesine omuzlarımı silktim. Gün boyu yaşadıklarımdan sonra adaş olup olmamamızın bir anlamı kalmamıştı benim için. Ne yanıt vermeme gerektiğini düşünürken kapı zilinin çalması beni sıkıntıdan kurtardı. Gizemli adamın genç çoraplı ayakları ile seğirterek kapıya koştu.
Aman Tanrım! O anda bir şok daha yaşıyordum.  Vapurda arkadaşlarımla aramızdan çocuk arabası ile süzülerek geçen o güzel kadın karşımda duruyordu.
Bu güzel yüz nasıl böyle bir hırsızlığı yapabilirdi? Sürekli koltuğumun altında koruduğum fermuarlı cepten takı çantasını nasıl alabilmişti?
Hırsla içeri girdi. Annesine direnmek isteyen bir kız çocuğu gibi iki ayağının birden yere vurdu. Gözlerinden ateş saçarak yakınımda oturan gizemli adama bağırmaya başladı:
«Düş ikizi yeter artık beni rahat bırak.»
Birden her şeyi unutup “düş ikizi” sözünü düşünmeye başladım. Neydi bu söz? Bir yerden tanıdık geliyordu. Evet evet, kimileyin düşlerde başka biri olurduk. Şu an ben de başka biri miydim? Bu Gizemli adam öyküler kurgulayıp yaşayan kişileri bu öykülere yerleştirip oyunlar mı sergiliyordu? Şu an ben kurgulanmış bir oyunun parçası mıydım?
Güzel genç kadın, lacivert takı çantasını açmış, tek tek adlarını sayarak takıları içeri fırlatıyordu:
« Al bunlar yüzük» «al bilezikler» «al zincir»
Takılar ortalığa yayılmıştı. Bir an önce takıları toplayıp lacivert çantaya yerleştirmek için yerimden yekindiğimde Gizemli adam yada kendi adlandırması ile Düş İkizim, bileğime elini bastırıp “otur” dedi. O güzel genç kadın söyleyeceklerini çıkıp gitmişti bile.
Benim yerime Gizemli Adamın genç eşi, takıları topladı, lacivert çantaya yerleştirip elime tutuşturdu.
İşim bitmiş, sorunum çözülmüş, rahatlamıştım. Şimdi, ben ona korkusuzca sorularımı sorabilirdim.
«Neydi yaşadıklarım? Nasıl olmuş da tüm gün beni izlemiş olanları bilmişti?»
Aynı bilgece gülümseme ile söze girdi:
“Biz adaşız dedim ya, gerçekte eksik söyledim. Adlarımız aynıydı. Türkiye’ye gelince bir soyad seçmem gerekti. Bizde soyad yok, baba adımızı soyadı olarak kullanırız. Hüseyinoğlu, ya da Zehra kızı gibi. Neyse, sonuç senin soyadını seçmişim. O günden sonra seninle iç içe gibiyim. Sözgelimi, geçekte giden genç kadının söylediği Düş İkizi ben değilim, sensin.”
Yeniden beynimde karıncalar geziniyordu. Ben, ben miydim, yoksa karşımda her şeyi boşlamış rahat oturan ikizim miydim?
Anlattığı şeyler kavranır türden değildi. Sözde ölümle yaşam arasında geziniyordu. Yaşayan birileriyle özdeşleşip onun tenine siniyor, yaşamını sürdürüyordu. Bu ne Budizmdeki ruh göçü olayı ne de bizim güney illerinde yaşanan yeniden doğuş olayıydı. Ruh göçünü, ten değiştirmeye dönüştürmüştü. Duyarlı bulduğu ruhlarla bağlantı kuruyor, onunla bütünleşip yaşam sürüyordu. İçine girdiği ruhun başına ne geleceğini biliyor, onun koruyuculuğunu üstleniyordu. Kendisinin ölü mü, diri mi olduğu belli değildi. Evliliği, çevresi sarı bir sis altında gizliydi. Zaman ve uzam dışı bir ortamda bulunuyordu.
Artık bu saçmalardan iyice sıkılmıştım. Her ne olmuşsa olmuş, benim yitiklerim bulunmuştu. Yitik bulununca emek aranmaz derlerdi. Benim için de öyle olmuştu. Tıpkı benim gibi bir an önce canını dışarı atmak için sabırsızlıkla bekleyen arkadaşımın gözlerine bakıp çıkma vakti geldiğini işaret ettim. Düş İkizimden bir an önce kurtulmak istiyordum.
“Bize müsaade. Yerini, öğrendik. Biz, seni ziyaret ederiz” diye Gizemli adamın büyülü ortamından sıyrılmak istedim.
Gizemli adam:
“Sevgili düş ikizim, bir dakika” diye seslendi. “Böylesine acelen ne? Asıl öykü şimdi başlıyor.
“Nasıl yani?” dememe kalmadı ki önümde kapalı duran kahve fincanını gösterdi.
Gizemli adamın bunca iyiliğinden sonra kapıyı çarpıp gidemezdim. Benimle gelen genç adama “bir iki dakika daha bekleyelim” deyip Gizemli adama döndüm:
“Peki, ama kısa kes. Akşama düğün var. Yetişmem gerek.”
Umursamaz bir tavırla fincanı aldı. İçinde bakışlarını gezdirdi. Bilgece gülümseme ile yanıma geldi. Elini omzuma koyup beni pencerenin yanına götürdü. Bir fincana, bir yoldan gelip geçenlere baktı. Fincanı sehpanın önüne koyup dışarıda insan kaynayan yolu gösterdi. İskele caddesi ile ana caddenin kesiştiği noktada takıları çalan o güzel kız orada, öylece bekleyip duruyordu.
Gizemli adamın yüzündeki bilgece gülümseme, sinsi bir alaya dönüşmüştü.

“Seni bekliyor. Asıl öykü şimdi başlıyor. Karın, çocukların, kariyerin tümü bu öykünün içinde. Bundan sonra benim koruyuculuğum da olmayacak. Kendi ayağının üzerinde durmalısın. Benim kendi kendimi yenmem gibi, sen de kendini yenmelisin. Hadi güle güle…”